Wednesday, January 29, 2014

Shot Through the Heart (1998)


Režija: David Attwood

Scenario: Guy Hibbert po članku Johna Falka

 

Ne znam jeste li primijetili da maltene svaki od filmova koje opisujemo ovde (i generalno onih koji se bave tematikom bosanskog rata) izvor za svoj scenario pronalazi u nekakvim novinskim člancima? The Peacemaker (to je, da se podsjetimo, film u kome srpski terorista kreće u Njujork, pravo do sjedišta Ujedinjenih (abomi)Nacija, da im isporuči nuklearku u krilo), Hunting Party, Lepa sela lepo gore, Welcome to Sarajevo... i evo ovaj Upucan kroz srce, kao najsvježije opisani primjer. Doduše, to ne važi npr. za Go West, ali o događaju opisanom u tom filmu svakako nije ni mogao postojati novinski članak jer u Bosni kao što znamo nema homoseksualaca. Uglavnom, htjedoh da kažem da ti filmovi, uprkos tome što su navodno zasnovani na istinitim događajima, posjeduju određenu dramaturšku „urednost“ (inače u životu uglavnom neprisutnu), koja nas navodi na misao ili da su događaji opisani u člancima za potrebe scenarija dotjerani i/ili obogaćeni novim detaljima, sve u cilju pomenute dramaturgije, ili ne daj Bože da su možda čak i sami autori novinskih tekstova sebi dopustili određene slobode u interpretaciji stvarnih događaja. Ali ova druga varijanta je previše uznemirujuća – ako više ni u novinare ne možemo da se pouzdamo, pa šta nam onda ostaje u životu?

Upucan kroz srce je zasnovan upravo na jednoj takvoj priči prilično sumnjive vjerodostojnosti, koja vjerovatno može da se provjeri (čitaj: opovrgne) sa malo pretraživanja po Internetu, ali ja sam previše lijen čak i za tako nešto, pa ću da im dam benefit of a doubt, tj. pokušaću da opišem događaje u filmu posmatrajući ih isključivo u kontekstu samog filma bez zajedljivih upadica na račun autentičnosti. Naglasak je na „pokušaću“.

U najkraćim crtama, radnja je otprilike sljedeća: Dva vrhunska sarajevska strijelca, Vlado i Slavko, pripremaju se za odlazak na Olimpijadu u Barseloni, gdje treba da nastupaju za Jugoslaviju. Ta dvojica su najbolji prijatelji, maltene ko rođena braća, ali različite su nacionalnosti (Slavko je Srbin a Vlado, pomalo neočekivano, Musliman – preziva se Selimović), što je evo već decenijama provjeren recept za katastrofu. Šta se dalje dešava znamo. Barikade, Srpska Republika BiH, rat, jedan ode na jednu stranu, drugi na drugu, sve dok ih sudbina (malo potpomognuta intervencijama scenariste Gaja Hiberta) ponovo ne spoji u potresnom finalu koje će mnogu domaćicu natjerati da obriše oči keceljom e ne li spriječila da joj suze pokapaju bosanski lonac.
Uteko zec!

Film, kao i mnogi drugi, počinje natpisom koji nas informiše da je 1992 izbio rat u Bosni, a da su do tada bosanski narodi živjeli mirno (who'd have thought?), ali ne ulazi u nepotrebno široka objašnjenja i detalje koji bi samo zakomplikovali ono što je u suštini prvenstveno priča o prijateljstvu, porodici, ljubavi, strasnoj ljubavnoj vezi dvije mlade ž..., o, pardon, nažalost nema ovog posljednjeg.
 
Uglavnom, odmah nakon tekstualnog uvoda slijedi vrlo realističan prikaz idiličnog multinacionalnog života u predratnom Sarajevu, gdje svi sa smiješkom kupuju najkvalitetnije ananase na pijaci, djeca se igraju s golubovima, tramvaji prolaze, a likovi sve neke Lejle, Nataše, Vlade, Zijasi, Majde, Avrami (!), prosto da se čovjek rastopi od miline. Autentičnost ugođaja je pojačana faktom da je film sniman u samom Sarajevu, međutim neugodno iznenađenje nas čeka već u prvom dijalogu, kad se Vlado na pijaci obrati Avramu na tečnom engleskom (!). Zatim se ovaj trend nastavlja sa svim ostalim likovima i brzo nam postaje jasno da autori nisu naučili ništa od Mela Gibsona, što ipak možemo donekle da opravdamo činjenicom da je Mel svoje filmove sa autentičnim egzotičnim jezicima kao što su majanski, aramejski i sl. snimio tek nekoliko godina kasnije.

Mind you, ovo zapravo uopšte nije tako loša odluka kad čovjek bolje razmisli. Umjesto preganjanja sa domaćim megazvijezdama kao što su Ermin Bravo i Emir Hadžihafizbegović, angažovani su strani glumci, tako da se bar taj engleski govori kako treba. Istina, jeste malo blentavo da Bosanci govore engleski, ali gdje bi ovom filmu bio kraj da mu je to jedini problem...

Kad sam već spomenuo strane glumce, Vladu Selimovića glumi Linus Rouč (glavni lik u meni vrlo dragoj dramakomediji Siam Sunset, koju ovom prilikom preporučujem apsolutno svima), dok je Slavko Stanić Vensan Perez, onaj dugokosi Francuz. Ostali su uglavnom neki totalni anonimusi. Na početku filma se upoznajemo sa ovom dvojicom likova i dobijamo prvu porciju uvida u njihove karaktere. Oni su vrhunski strijelci, dobitnici više medalja (što dokazuje da oni valjaju) i budući učesnici Olimpijade. Vlado je porodičan čovjek, zreo, oženjen, sa kćerkom u predtinejdžerskim godinama, dok je Slavko šarmantni vjetropir i ljubitelj provoda i dobre kapljice, zavodnik koji ne može da se skrasi sa jednom ženom duže od 15 minuta. Vidjećemo kasnije da je ova nestalnost njegovog ljubavnog života foreshadowing nestabilnosti i u drugim sferama života. Pored ove dvojice, tu je i njihov prijatelj, doktor Mišo, sa svojom porodicom. Njegova i Vladina kćerka su dobre drugarice (toliko dobre da tokom većeg dijela filma uopšte nisam provalio koja je čija).

Na ovom mjestu izgleda opravdano pitanje opravdanosti prisustva tog Miše. Ako je ovo već film o sudaru, kako karakternom, tako i onom snajperskom, dva međusobno suprotstavljena lika (dakle nešto kao Pakao na Pacifiku, samo ubosni), a koji će mu đavo taj treći? Da možda ne pokušavaju da provuku neki gej trougao ovde? E pa Mišo je prisutan iz dva razloga: Prvi je, da to tako nazovemo, ideološke prirode i cilj mu je da simboliše malobrojne Srbe koji su u jeku četničke oružane i medijske kampanje ostali vjerni svom gradu i svojoj domovini i Aliji Izetb... naime svom gradu i svojoj domovini, dok je drugi razlog jednostavan fakat da u svakoj drami koja drži do sebe neko mora da rikne, jer postupci većine likova jednostavno ne mogu da se obrazlože bez toga. Smrt je najbolji motivator i pokretač dešavanja, a osim toga strašno je popularna kod žena. U trenutku kad se desi pomenuta smrt (a to je negdje na pola filma) vjerujem da će mnoga domaćica da posegne za pakovanjem maramica, ne bi li spriječila kapanje suza po dasci za peglanje. Having said that, nije Mišo taj koji pogine.

Hej haj, barikade...
 
Da se nešto gadno sprema, to već na početku filma pažljiviji gledaoci lako mogu da primijete po tome što se na nekom derneku ori „Ko to kaže, ko to laže, Srbija je mala“, ali prostodušni i dobroćudni Vlado to ne registruje, jer kao i svaki pravi Sarajlija on je Jugosloven i te nacionalosti su njemu skroz apstraktne, uopšte ne može da vjeruje da neko može da se zamara tim glupostima, tako da mu ova pjesmica na jedno uvo uđe a na drugo izađe. Čak nije previše uznemiren ni kad ih u nekoj šumetini povrh Sarajeva legitimišu četnici (obučeni u ukusno dizajnirane partizanske uniforme sa sve petokrakama na kapama) i informišu ih da je tog dana proglašena Srpska Republika BiH. On još počne da se svađa sa četnikom što ih legitimiše, ali Slavko izgladi stvar (pardon, situaciju) tako što četnika malo „podmaže“, pošto znamo da generalno Srbi od svih stvari najviše vole pare i rakiju. Dobro, klanje i masovna silovanja su takođe pri vrhu liste, ali ovo dvoje je mislim prvo.
Radovane, crni Radovane...

Ubrzo nakon toga kreće pogoršavanje situacije u gradu – kradu se auti, loša atmosfera, ljudi iz nekog razloga počinju da napuštaju grad, na TV-u se vrti čuveni Karadžićev govor u Skupštini (da sam ciničan, primijetio bih da je taj govor hronološki bio mnogo ranije, preciznije - nekih šest mjeseci prije događaja u filmu, ali pošto nisam ciničan, onda to neću primijetiti), pa onda opet Karadžić, ali sada negdje iznad Sarajeva, govori kako srpska vojska može u bilo kom trenutku da zauzme grad, ali da to ne želi i sve tome slično. Tu su i prisilne mobilizacije, tako da je Slavko prinuđen da ode u vojsku.
 

Linus je osupnut. Pa šta se ovo dešava? Zar velike Ujedinjene Nacije ovo dozvoljavaju? Neka tamo paravojna formacija teroriše nenaoružan narod! Siromah nije upoznat sa tim da su stranci zapravo sve to i zakuvali, kako nam je lijepo poručio Danis Tanović u Ničijoj zemlji, ali taj film je izašao tek dvije ili tri godine kasnije, tako da Linusu možemo da oprostimo ovu neobaviještenost. Međutim, u razgovoru sa Vensanom, tj. Slavkom, on vrlo brzo spominje „idiote na brdima koji iživljavaju svoje glupe istorijske knjige“, tako da mu se mora priznati zavidna sposobnost komprehenzije (da ne kažem razumijevanja) razvoja situacije.

Već na ovom mjestu Slavko mu nudi da za tričavih 10000 njemačkih maraka kupi karte do Beča za sebe i porodicu, ali on i žena rezignirano odbijaju. Koliko je ovo bio genijalan potez, pokazuje već sljedeća scena, u kojoj stravična eksplozija budi Linusa i ženu, koji prestravljeni trče da pokupe kćerku iz njene sobe i da je izvuku napolje. Ovaj trk izvode potpuno u Adamovom i Evinom odijelu – pošto je ovo HBO produkcija, njih dvoje logično spavaju potpuno goli, jer svaka drama koja drži do sebe mora da ima bar jednog golog muškarca. Kasnije su nešto slično ponovili, samo u mnogo eksplicitnijoj (čitaj: bolje osvijetljenoj) varijanti, Dajen Kruger i Dermot Malroni u filmu Inhale.

Tu je već potpuno jasno da je đavo (tj. Radovan) odnio šalu. Sa uvijek objektivne sarajevske televizije stižu vijesti o opsadi Sarajeva, na ulicama grada je haos, te Linus brže-bolje guta pljuvačku (iliti, kako bi to Hrvati rekli, slinu) i svoj ponos i pokušava da telefonira Slavku za slučaj da ponuda za one superjeftine karte još uvijek važi, al klinac – Slavko nekud otperjao i ne javlja se. Ovde počinjemo da primjećujemo nešto što je naizgled razvoj ratnog profiterstva – dotadašnji sitni lokalni krimos Zijah postaje maltene glavna faca u mahali preprodavanjem benzina po potpuno suludim cijenama koje su gore i od ovih današnjih. Usput Zijah, valjda zbog kontrole tržišta, ako sam dobro razumio, formira i svoju armiju od nekih propalih diletanata. Linus sve ovo posmatra sa velikom skepsom, ali vrlo brzo prihvata da obuči ove paćenike u rukovanju oružjem, jer u ovoj s koca i konopca sakupljenoj grupi građana prepoznaje jedini vid otpora četnicima s brda (ovde je on već sasvim ovladao odgovarajućom terminologijom). Zijahova armija je naravno potpuno multietnična – Avram, Samir, Malik, Duško... nema nacionalnosti koja nije zastupljena, osim kolko mi se čini Šiptara, ipak nisu mogli da idu tako nisko.

Ciničan gledalac bi na ovom mjestu mogao da primijeti upadljivo odbijanje filma da prikaže bilo kakvu organizovaniju oružanu formaciju u samom gradu, ništa što bi na bilo koji način narušilo forsiranu sliku o tome kako je sve što se desilo bilo to da se goloruk narod gonjen nevoljom naoružao, naravno tek nakon što su četnici zapucali s brda. Nema u ovom filmu TO BiH, Patriotske lige, Zelenih beretki i tako tih paravojnih jedinica, ali ko bi se još zamarao s tim komplikacijama kad je ovako mnogo jednostavnije? A i ljepše. Pošto, kako sam već spomenuo, nisam ciničan, onda ni ovo nećemo primijetiti.
Tako je nastala Armija BiH

Nakon kratkotrajne obuke, ekipa ide u nekakvu akciju čija poenta mi je izmakla, u svakom slučaju rezultat je to da je izvjesni balavac Malik popio metak, i to je načisto iznerviralo Linusa. Pa kad i djeca ginu, kakvu budućnost ima ova zemlja??? Iznerviran odlazi kući i vodi ljubav sa ženom (pošto je ovo HBO produkcija, a osim toga poznato nam je da svaka drama koja drži do sebe mora da ima bar jednu scenu seksa), a ubrzo stiže telefonski poziv ni manje ni više nego od Slavka (!). On je već establišovan u ulozi trenera snajperista četničke ekipe, koja sada sportuje ukusno dizajnirane Gučijeve četničke uniforme sa srpskim zastavama na kapama umjesto petokraka. Uglavnom, Slavko nudi Vladi još jednu priliku za bjekstvo iz Sarajeva, ovog puta preko izvjesne Nataše koja radi u lokalnoj putničkoj agenciji. (Obratite pažnju na tu simboliku – Nataša, očigledno Srpkinja, radi u putničkoj ageniciji, dakle simbolično pokazuje put napolje svima koji ne podržavaju velikosrpskočetničku politiku Radovana Karadžića i njegovih sljedbenika). Naravno, Vlado i žena ponovo odbijaju i sada već i Mišo počinje da se nervira zbog njihove ekstremne gluposti, tako da napravi scenu koja zamalo pokvari proslavu rođendana jedne od dvije djevojčice (zaboravio sam čiji je rođendan i ne gnjavite me oko toga).

Znatno respektabilnija verzija četničke vojske
 
 
Slavkova transformacija postaje očigledna. Ne samo da ne ispoljava prezir prema svojoj ulozi četničkog kouča, već i ne reaguje na blatantno idiotske ispade svog komandanta, koji je takva budaletina ko da su ga preuzeli iz Alana Forda (minus humor). Ako se sjećate Ajversona iz Plavog vojnika, e pa taj je mila maca za ovog. „Vaš posao je da terorišete!“, „Ubijajte žene, djecu, starce“, to su sve njegova naređenja vojnicima, koji ga pažljivo slušaju i poslušno slušaju. Sve naravno opravdava patnjama koje je srpski narod ranije preživio. Taj lik je vrlo zadovoljan Slavkovim radom, pa mu obeća da će mu obezbijediti kuću koju god želi. On samo da izabere, a formalnosti oko deložacije stanara biće ekspresno obavljene. I tako ti oni zastanu kod nekog vrlo primamljivog kućerka, tamo muške izbace napolje i odvedu u nepoznatom smjeru, mlađe žensko siluju, starije žensko natjeraju da gleda, dakle uobičajena praksa Vojske RS, samo me je razočaralo što niko nije zapjevao Singin' in the Rain. Slavko na kraju izabere tu kuću da se u njoj nastani.
Drama koja drži do sebe ne može da prođe bez malo ultra vajolensa
 
Sreća da je dramaturški opravdano

U isto vrijeme u Sarajevu nastupa tragedija – snajperski hitac ubija Mišinu kćerku i tu on i Vlado prekidaju svoje odnose (mislim prijateljske). Mišo krivi Vladu za njenu smrt, jer ovaj nije obezbijedio svima izlaz iz grada onda kad su imali ponudu od Slavka. Nesreća nikad ne dolazi sama, tako Vladina žena kupi prnje i kćerku i odlazi na Koševo, koje engleski titler ovog filma uporno zove „Kosovo“. Strancima je to svejedno, ali kod nas bi bilo pravi hit.

Ma da bona, to ti je prepišaj hoda!
Novopečeni samac Vlado mora da se suoči sa još jednim gadnim problemom, koji je možda čak i veći od gubitka žene – neki snajperista roka narod po Sarajevu, a nikako ne mogu da ga lociraju. Shvatajući da budućnost Bosne i Hercegovine, Sarajeva i Zijahove armije zavisi od pronalaženja tog snajperiste, Vlado koristi sve svoje šerlokholmsovske sposobnosti i na kraju otkriva istinu toliko stravičnu da ne mogu da je napišem tek tako s neba pa u rebra, da osjetljiviji čitaoci ne bi dobili kakav srčani udar ili nešto slično. Zbog toga ćemo odgovor da damo u vidu pitalice sa više ponuđenih rješenja:

Ko je po vašem mišljenju misteriozni snajperista koji se krije iza terora nad građanima Sarajeva?

A)    Sam Vlado (podvojena ličnost i sl.)

B)    Jasna Šekarić

C)    Slavko

D)    Artur Konan Dojl

E)     Kanda, Kodža i Nebojša

Svi vi koji ste zaokružili odgovor pod C – u pravu ste! Misteriozni snajperista je zaista Slavko Stanić! Ali kako to? Kako je moguće da normalan čovjek odjednom postane misteriozni snajperista koji roka ljude bez ikakve mjere i ukusa? Zašto je Linus ostao dobričina i poštenjačina, a Vensan se pretvorio u zlikovca? Da li to ima veze sa njegovim raskalašnim životom? Ma jok bre! Slavko je Srbin, to je njegov osnovni problem. U krvi svakog pravog Srbina kola želja za osvetom za prvi svjetski rat, drugi svjetski rat, tursku okupaciju, balkanske ratove i mnoge druge stvari i to samo čeka pogodan trenutak da ispliva. Ako si dobar snajperista, pa šta ćeš drugo da radiš nego da rokaš ljude po ulici? Pa da. Ovde ću samo da napravim jednu malu digresiju – uglavnom sam zadovoljan snajperskim scenama. Ima tu određenog realizma – npr. snajperista gomila žrtve tako što roka one koji dolaze da pomognu onima koje je prethodno roknuo i slično. Međutim, ponašanje naroda je malo retardirano. Kroz poznate snajperske zone ne ide se tako nonšalantno ko što oni idu, ko da su izašli u predvečernju šetnju sa bračnim drugom i djetetom – to se brate juri ko da ti život zavisi od toga (prvenstveno zato što ti život zavisi od toga). I obično su kritične oblasti prekrivene dekama, čaršafima i sličnim stvarima koje blokiraju snajperisti vidik. Bar tako je bilo kod nas na Grbavici kad su nas snajperisali sa Izvršnog vijeća.

Da se vratimo na priču – Vlado pronalazi Slavka u njegovoj veleljepnoj vikendici i otkriva da ovaj već neko vrijeme dejtuje ni manje ni više nego Natašu iz turističke agencije (!). On je, prije nego što je izbio rat, nagovarao Slavka da je zovne da izađu, ali Slavko nije htio jer mu je bila „previše fina“. Eto kako se ljudi mijenjaju pod četničkim uticajem. Sad tu nastupa relativno mlak ideološki clash koji nikako ne opravdava očekivanja. Vlado zamjera Slavku što ubija nevine ljude, ovaj to pravda patnjom srpskog naroda, onda ga ovaj informiše da je ubijena Mišina kćerka, onda se Slavko sneveseli (jer nije on to uradio, ipak nije toliko đubre) i obeća da će još to veče sa Natašom da napusti zemlju. Linus je zadovoljan ovim, ali ipak ode u zasjedu da stražari.

Od četnika ne možeš očekivati da drži datu riječ, tako da Slavko noć provede u nekakvom dubokom razmišljanju sa čijim detaljima nismo upoznati. Ujutru on krene negdje u svom džipu, natovaren oružjem i maskirnom uniformom, ali sve to prati Linus kroz snajperski nišan i sjeća se prve slične situacije, kada je tek otkrio da je Slavko misteriozni snajperista i tada mu je u ime starog prijateljstva poštedio život. E al taj kredit je istrošen, tako da sad iznervirani Linus poteže oroz i rokne Vensana pravo u srce! Shot throught the heart, and you're to blame, you give love a bad name!

Nimalo mi se nije svidio ovakav razvoj situacije. Očekivao sam spektakularni snajperski obračun na krovovima grada, gdje non stop pucaju jedan na drugog i kroz megafon dovikuju najopscenije nacionalističke uvrede, a ništa od toga. Ovo je bilo kraće od dvoboja Ume Turman i Lusi Liu na kraju prvog Kila Bila. Bezveze.

 
Što je najgore, tu ni blizu nije kraj filma, tako da sam ja sve vrijeme očekivao da nemrtvi Slavko odnekud iskoči i ispali još koji hitac prema nedužnom stanovništvu, ali ni to se nije desilo već je ostali dio potrošen na rekonsiliejšn Vlade i svijeta oko njega. Pomirio se sa Mišom, vratila mu se žena, ponovo radi biosk... ovaaj, pošta, uglavnom, sve se proveseli i prošareni kad roknete četničkog agresora. I to vam je film? Ma more marš! Postojanje nečeg ovako praznog moglo bi biti opravdano samo eventualnim horor nastavkom sa zombi snajperistom, ali tako nešto koliko ja znam nije snimljeno. Ostaje samo ova tanja od papira i crnobjelja od filmova iz tridesetih karakterna studija koja ne služi apsolutno ničemu.

Monday, December 16, 2013

PODUNAVSKE ŠVABE (2011)

 
 
 
 
Scenario i režija: Marko Cvejić
Uloge (u igranom delu): Zala Vidali, Milivoje Obradović, Marko Kaćanski
 
Uz saglasnost Zorana Jankovića prenosimo njegovu kritiku ovog igrano-dokumentarnog chexa koja je izvorno objavljena na sajtu Popboks 8.1.2012. godine, u okviru prikaza pod naslovom Priče iz magareće klupe, u kojem je osim Podunavskih Švaba, recenzirao i film Miše Radivojevića Kako su me ukrali Nemci.
Pre nego što započnete sa čitanjem Zoranove kritike Cvejićevog filma, koju na našem blogu prenosimo u celini, na čemu mu se zahvaljujemo, poželjno je da preko donjeg linka na Popboksu overite i njegovu recenziju Radivojevićevog filma, i posebno obratite pažnju na poslednji pasus tog teksta, s obzirom na to da je u direktnoj vezi sa uvodnim delom prikaza Podunavskih Švaba.     
 

 
Podunavske Švabe

 
 
 
Nekoliko krupnih koraka dalje u tom pravcu ide mladi novosadski sineasta Marko Cvejić u svom filmu  Podunavske Švabe. Ovim filmom Cvejić i ekipa problematizuju još uvek nedovoljno rasvetljeno pitanje sudbine nemačkog življa tokom i po završetku Drugog svetskog rata. Sama po sebi, ovo je sasvim legitimna tema i za polemiku i za filmsko viđenje tog pitanja, ali ponovo problem nastaje pri susretu sa realizacijom i završnim učinkom.
Naime, Podunavske Švabe, filmskim merilima gledano, nespretan, nemušt i nekvalitetan film, je prvenstveno parada (auto)šovinizma. Mada, kako smo videli tokom ovih nekoliko poslednjih godina, šovinizam jeste prihvatljiv isključivo ako mu je pridružena i smernica „auto“. Tokom ovih i ovakvih Podunavskih Švaba  čućemo ispovesti preživelih stradalnika iz redova prognanih Folksdojčera, ali Cvejić ne nalazi za shodno niti da priči pruži uvek nužan širi kontekst, niti da sagovornike motiviše da se suoče sa onim što je nemačka/hitlerovska vlast činila u njihove ime, niti uspeva da na ubedljiv i filmski pismen način predoči značaj ove teme u kontekstu srpskog (i nemačkog) sada. Tako, Podunavske Švabe  bivaju raspojasani praznik jednoumlja, samoobmanjivanja, licitiranja upitno uverljivim brojkama i, na koncu, upadljivog sentimentalizma prema nacizmu (tim motivom odlično barata, recimo  vrlo dobar estonski dokumentarac Nazis and Blondes (2008)).  Jedina disonanca dolazi u iskazima i svakako najmudrijeg Ivana Ivanjija, čija je pozicija u priči, naravno, skrajnuta, a njegova pojava služi kao slabašan, možda i protokolarni alibi za ipak nužni, pojavni dualizam mišljenja.
 
 
Stvari još poraznije stoje kada se krene u vaganje viđenog u igranom delu priče tokom kog unuka prognanog Folksdojčera dolazi u Vojvodinu, gde traga za domom svojih predaka, a uz pomoć dobronamernog lokalca (mladića čiju izuzetnost u odnosu na svirepu, krvožednu, mržnjom zaslepljenu i nazadanjačku okolinu spoznajemo tako što ga reditelj predstavlja u prvom mu kadru sa neidentifikovanim knjižuljkom iz Radove edicije Reč i misao u rukama). Njih dvoje će se, gle čuda, zbližiti, ali će pre toga biti žrtve terora razularene srpske mladeži.
 
 
Povlačenjem paralele između partizansko-komunističke odmazde i nasilnosti i bezumnosti njihovih potomaka nad predstavnicima nemačkog življa kroz istorijski i ideološki udaljene decenije istorije dvadesetog veka, Cvejić dolazi do tačke na kojoj mu se mora čestitati na hrabrosti da ustvrdi ono što bi i sagovornici mu ipak oklevali da izreknu – Nemci su tokom i po završetku Drugog svetskog rata bili žrtve samo u Srbiji! Otud ne čudi i dosta bezbrižan osvrt na zanos koji je u dušama Podunavskih Švaba probudio uspon Hitlerovih snaga u matičnoj Nemačkoj, jer je u ovom filmu to prikazano u par minuta, u dosta bezbrižnom tonu i u vidu brze  foto-montažne sekvence u kojoj je nemački nacizam sveden na folkloristički i neškodljivi  nivo odevnih i svečarskih preferenci. Ipak, najporaznije je što igrani deo filma svedoči o potpunom filmskom analfabetizmu autora gde i posveta Radivojevićevim Bubama u glavi  u samom finišu deluje kao puka i besmislena ilustracija događaja i nenamerna sprdnja sa ozbiljnim pitanjima sa kojima se autor dobrovoljno uhvatio u koštac, da bi ih onda svojim odsustvom bazičnih filmskih umeća potpuno obesmislio. Cvejić očito radi u korist svoje štete, ali i teme koju pokreće, te usled autorske nekompetencije podunavske Švabe, među kojima, tu spora nema, većina ne snosi ama baš nikakavu krivicu za zločinjenje ipak daleko malobrojnijih krvnika sa kojima, igrom slučaja,  deli nacionalni kod ili geografsku odrednicu, olako gube mogući oreol istinske žrtve. 
 
 
Apologija zločina, pa bila ona i implicitna, je sama po sebi u izvesnom stepenu zločin, a psiholingvistika (za početnike) nas uči da svaki iskaz u čijem drugom delu sledi „ali“ ukazuje na nevešto prikrivenu neiskrenost govornika u prvom delu rečenice; preživeli Folksdojčeri, sagovornici Cvejića i ekipe mu, u finišu filma u delu u kom se osvrću na Hitlerovu politiku, sebi dopuste nekoliko takvih „ali“, pa i poneko „možda“, tu se pomenu i paušalne kvalifikacije poput „logori smrti“ za podunavske Švabe, pa „pogrom“ (na razgovoru po projekciji filma sam Cvejić je potegao i termin „genocid“!)... to je stvar neukusa i neodgovornosti, ali jeste dopušteno u ličnom diskursu. Još uvek se čeka precizan i nepristrasan istoriografski sud o događajima o kojima je ovde reč, možda na koncu i bude osnova za teške, ali zasad još uvek paušalne/ishitrene ocene koje iznose Cvejićevi sagovornici. Uostalom i može im se, Nemačka je u ponovnom usponu, Srbija na kolenima, a dva zavičajna udruženja Podunavskih Nemaca stoje iza ovog „filma“. Apologije za Cvejića i ovaj njegov uvredljiv dunsterski izveden pamflet nema, baš kao ni ovdašnje vlastodršce koji su odrešili kesu za ovo davanje oduška najcrnjem šovinizmu. A ovdašnjoj publici ostaje nauk da ubuduće pre no što se izloži nečemu ovakvom dobro izuči spisak finansijera, jer je očito došlo vreme kada producentska struktura može da postane i ključna estetska kategorija filma. Nažalost, nažalost, nažalost...
                                                                        Zoran Janković
 
                                                                                      

O tome koliko je bila ubojita Jankovićeva kritika najbolje svedoči reakcija samog autora filma Marka Cvejića, koja je takođe objavljena na Popboksu:
 
 
Ali čitaoci će sigurno imati razumevanja za oštre reči koje je Cvejić upotrebio u ovom tekstu, pa i za pretnje tužbom Jankoviću, kada na sajtu filmske produkcije Mandragora film, koja je realizovala Podunavske Švabe, budu pročitali potresnu ispovest autorske ekipe ovog projekta; jer tada će čuti očajnički vapaj ovih mladih i neshvaćenih umetnika, osuđenih da žive i stvaraju u, kako sami kažu, srednjovekovnoj, narodnjačko-patriotskoj i nacionalističkoj sredini kao što je Srbija, i saznati da su im zbog učešća u projektu Podunavske Švabe ugroženi čak i životi.
 
 
I to samo zbog toga što su se usudili da misle i deluju drugačije – nekonformistički, progresivno, liberalno,  jednom rečju evropski, pa su zato primorani da razmišljaju čak i o napuštanju Srbije i odlasku u zemlje civilizovanog sveta koje neguju demokratski sistem vrednosti, u kojima se ovakav umetnički angažman ceni i afirmiše, a talenat vrednuje na pravi način.
http://www.mandragorafilm.com/#/srb/aktuelno

Najbolju potvrdu za to predstavlja uspeh filma upravo u takvim državama, članicama EU – Nemačkoj, Austriji i Hrvatskoj, što smo na sajtu Mandragore saznali iz izveštaja sa tamošnjih filmskih projekcija, koji svedoče o izvanrednom prijemu filma kod publike i hvalospevima kritike od kojih nam je bila najupečatljivija ona u kojoj su Srbi upoređeni sa kaubojima, a Nemci sa Indijancima.
               
 
A sami članovi Mandragore, autori projekta Podunavske Švabe, pozitivne utiske sa germanske turneje i atmosferu koja ju je pratila, sublimirali su sledećim rečima:
Isto tako, jasno se mogla čuti želja za pozitivnim startom u nemačko-srpskim odnosima na temelju međusobnog poštovanja, buduće orijentacije i otvorenosti u suočavanju s prošlošću.

U samoj Srbiji Podunavske Švabe,  tokom 2012. godine, prikazivane su besplatno u selima i gradovima širom Vojvodine, a projekcije su bile praćene panel diskusijama na kojima su učestvovala najpoznatija imena domaće autošovinističke scene. Na osnovu tih razgovora i njihovih eseja o temi kojom se film bavi, nastala je i knjiga О Podunavskim Švabama čija je beogradska promocija bila upriličena prošle godine u Domu omladine, a na kojoj su, osim samog autora Marka Cvejića, učestvovali i beogradski reditelj Lazar Stojanović i sociološkinja i bivša ambasadorkinja Vesna Pešić (za više Vesninih fotografija sa ovog dešavanja možete takođe posetiti sajt Mandragore).
 
 
Ipak, knjiga u Srbiji nije dobila publicitet koji su njeni autori očekivali s obzirom na temu kojom se bavi,  jer je objavljena u izdanju same Mandragore, a ne od strane najvećeg domaćeg izdavača literature ovoga tipa, kao što je Samizdat B92, koji bi joj sigurno obezbedio snažnu medijsku podršku.
 
 
Nema sumnje da bi u tom slučaju knjiga O Podunavskim Švabama doprla do najšireg kruga čitalaca, kao što se to upravo dešava sa aktuelnim bestselerom ove izdavačke kuće, popularnim fantasy romanom Brankice Stanković Moja priča, koji ozbiljno preti da sa liste najprodavanijih i najčitanijih kiosk izdanja potisne i literarne intimne ispovesti takvih naših književnica kao što su Jelena Bačić Alimpić i Suzana Mančić.

S obzirom na to da je prošlo više od dve godine od prikazivanja Podunavskih Švaba, a da produkcija Mandragora nije realizovala niti najavila nijedan novi film ili projekat ovoga tipa, iskreno smo se zabrinuli da su se upozorenja Cvejića i njegovih kolega ipak ostvarila i da su oni zaista napustili Srbiju u potrazi za povoljnijim ambijentom za svoj stvaralački rad.
A u godini u kojoj je naša država iz budžeta izdvojila za kulturu tek 1 posto, odlazak ovakve grupe umetnika iz zemlje bio bi strahovit udarac za nacionalnu kulturu od kojeg bi se ona teško oporavila.  
 
SIMERIJANAC   
 

Friday, October 18, 2013

ANGIE DOES BOSNIA ( 9. deo )


U oktobru 2011. godine, za vreme NATO agresije na Libiju, Đavolina u sklopu medijske kampanje promovisanja svrgavanja Americi neposlušnih arapskih lidera, poetski nazvanog „arapsko proleće“, odlazi u Misratu, sedište pacova (u zapadnim medijima poznatih kao pobunjenici), kako bi im pužila moralnu podršku u borbi protiv Gadafija.
 - I have come to Libya for a variety of reasons, to see a country in transition at every level and to witness efforts to fully realise the promise of the Arab Spring. What is happening is extraordinary. It is a people fighting for their country and because they change things. I am also here on behalf of the Libyan people to show solidarity. I believe in this revolution, and I help them prepare for the future of their country.
 
Tom prilikom posećuje i njihove ranjenike kojima upućuje reči utehe i ohrabrenja objašnjavajući im da su takve žrtve neophodne da bi se libijski narod izborio za privilegiju da uživa u blagodetima zapadne demokratije.
 
 
 
Ali nije zaboravila ni libijske izbeglice koje su spas od rata potražile na Malti, gde su od strane tamošnjih imigracionih vlasti zatvorene u jednu napuštenu kasarnu.
 

Odmah posle Libije Đavolina daje svoj dragoceni doprinos i u kampanji organizacije Invisible Children - Kony 2012, pridružujući se odabranoj grupi slavnih ličnosti iz političkog, filmskog i muzičkog sveta SAD među kojima su i takve moralne gromade kao što su Buš, Klinton, Kondoliza Rajs, Bil Gejts i takvi ugledni umetnici kao što su Riana, Lady Gaga, Džastin Biber  i specijalni gost iz Evrope - a ko bi drugi nego Bono.
 
 
Njihov zadatak je da svetskoj javnosti, a pre svega mladim Amerikancima, ukažu na neophodnost slanja američkih vojnika u Ugandu kako bi se pronašao i priveo pravdi zloglasni afrički paramilitarni komandant Džozef Koni koji, na zgražavanje ove divne grupe američkih humanitaraca, u svoje jedinice prisilno regrutuje decu.
 
 
Naravno da lov na jednog lokalnog afričkog poglavicu, koji je još 2006. napustio Ugandu, nije mogao biti pravi razlog za instaliranje američkih trupa u ovoj zemlji, već obezbeđivanje bogatih izvora nafte koja je tamo otkrivena pored jezera Albert 2009. godine zbog čega je Obama već uputio američke vojnike u ovu državu. Đavolina je, međutim, svoju ulogu borca za pravdu i mir u svetu igrala ubedljivo kao i do sada. U Njujorku, na proslavi međunarodnog Dana žena, izjavljuje: - I don't know anyone who doesn’t hate Joseph Kony'. He's the one we all want to see in jail, so I think it's great that more people are talking about it. He's an extraordinarily horrible human being who, you know … his time has come and it's lovely to see that young people are raising up as well.
I dok su u svim zapadnim medijima orkestrirano hvalili humanost Žolijeve i njenih džet set kolega hajkača zato što su se pridružili još jednom lovu na najveće svetske zlikovce organizovanom od strane Đavolininih šefova, Aleksa Džons je ponovo bio jedini dovoljno blesav i bezobrazan da stvari nazove pravim imenom – da objasni kako je i zašto, posle Bin Ladena i Mladića, i jedan afrički komandant dospeo na crnu listu najvećih monstruma sveta, kao i da kaže ko su u stvari pravi ratni zločinci koje treba privesti pravdi. Sve ovo su na duhovit način prikazali autori internet televizije NMA u animiranom filmu u kojem ćete videti Đavolinu kako predvodi Nevidljivu decu u akciji protiv zlog Konija i njegovih terorista i kako ga pobeđuje uz pomoć svog tajnog oružja na kojem bi joj pozavideli i najslavniji super heroji iz stripova.    

U nastavku performansa zvanog KONY 2012 Đavolina odlazi u Hag da prisustvuje izricanju presude Međunarodnog krivičnog suda (specijalizovanog za suđenja afričkim crncima) još jednom afričkom paramilitarnom lideru, Tomasu Lubangu iz Konga koji je osuđen zbog prisilnog mobilisanja dece u svoju jedinicu. Ali kako je moguće da jedan takav beskompromisni humanitarac i borac za zaštitu svih ugroženih žena i dece sveta kao što je Sveta Anđelina, ni reč nije progovorila o tome da su paramilitarne jedinice u Kongu (jednoj od afričkih zemalja sa najvećim prirodnim bogatstvima), kao i u svim ostalim državama Crnog kontinenta, osnovane i finansirane upravo od strane vlada SAD, Velike Britanije, Francuske i ostalih zapadnih neokolonijalnih država da bi svojim korporacijama omogućile kontrolu nad afričkim prirodnim resursima i njihovu nesmetanu eksploataciju, i da su takve jedinice poznate po najgorim zločinima prema civilnom stanovništvu (genocidu, silovanjima i ritualnom odsecanju genitalija ženama, pa čak i kanibalizmu).
 

Po povratku iz Haga Đavolina je svratila i do Ekvadora kako bi prolila par krokodilskih suza nad izbeglicama iz Kolumbije, žrtvama brutalnog rata koji u toj zemlji pod izgovorom borbe protiv narko kartela, a uz milijarde dolara vojne i finansijske pomoći SAD, već dvadeset godina vodi glavni američki saveznik u latinskoj Americi -   kolumbijski režim zajedno sa desničarskim eskadronima smrti protiv svojih političkih protivnika, radničkih sindikata i levičarskih gerilaca. Rezultat takozvanog zajedničkog rata protiv droge kolumbijske i američke vlade su stotine hiljada mrtvih i oko 2 miliona raseljenih Kolumbijaca, ali i osigurani naftovodi u vlasništvu angloameričkih naftnih kompanija i američke vojne baze, povećanje prometa, proizvodnje i prihoda od kolumbijske droge i stabilno snabdevanje tržišta SAD kokainom.
Posle uspešno sprovedene afričke kampanje i službenog puta u Latinsku Ameriku, Đavolina se vraća svom glavnom zadatku - izigravanju crne visibabe u arapskom proleću koje prema planu njenih šefova iz Njujorka i Vašingtona sada treba da nastupi u Siriji i zameni zimu kojom ju je okovao „zločinački režim predsednika Asada“.
 

Ona zato izražava svoju zabrinutost zbog stradanja civila koje teroriše zli diktator kao i zgražavanje nad vetom Rusije i Kine koje su tako sprečile da sirijski narod od USA i NATO dobije svoju porciju humanitarnog bombardovanja i vladu koju će im Amerika demokratski postaviti kao i ostali narodi širom sveta koji su imali tu sreću i zadovoljstvo:
 - I think Syria has gotten to a point, sadly, where some form of, certainly, where some sort of intervention is absolutely necessary. It’s so disheartening, it’s so sad, it’s so upsetting, it’s so horrible, what’s happening…at this time we just must stop the civilians being slaughtered…when you see that sort of mass violence and murder on the streets we must do something. And I know that the countries in the region are pushing as well, so I feel that this is a good global effort, but then there are these countries that are choosing not to intervene and I don’t feel, I feel very strongly that the use of a veto when you have financial interests in a country should be questioned, and the use of a veto against a humanitarian intervention should be questioned.
Naravno, Đavolina je prećutala da su najveći broj tih zločina nad civilnim stanovništvom  koje zapadni mediji po direktivi pripisuju Asadu (od kojih je najpoznatiji i najaktuelniji masakr civila nervnim gasom u predgrađu Damaska) počinile bande islamskih fundamentalista koje finansira i obučava vlada njene države zajedno sa svojim arapskim saveznicima kao što je Saudijska Arabija. 
Đavolina potom leti u Tursku, ali naravno ne da bi posetila Kurde i kod tamošnjih vlasti se založila za njihovu zaštitu, već da bi pružila podršku izbeglicama iz Sirije koje su tu pobegle pred genocidnim Asadom pronašavši utočište u oazi tolerancije i poštovanja ljudskih prava kakva je turska država.
 
Za razliku od većine njenih ranijih kvazihumanitarnih misija u kojima je naknadno opravdavala vojne intrevencije svojih mentora i poput lešinara se pojavljivala na ratnim poprištima da se slika pored žrtava u šta se najbolje uklopio INLBH, njene aktuelne političko-propagandne kampanje usmerene su na prizivanje vojnih akcija protiv  određenih država i ukazivanje na njihovu neophodnost
(- Delujmo na vreme u Siriji da se ne bi ponovila Bosna). Zbog ovoga su je pojedini antiratni aktivisti i nezavisni novinari  nazivali crnom vranom koja predskazuje zlo i nesreću, dok bismo je mi pre uporedili sa Belom ženom, utvarom koja se pojavljuje na mestima na kojima će nastupiti smrt.


Zato i nije čudo što Đavolina nije često, a ni rado viđen gost u državama slobodnog sveta i što o većini tih turističkih destinacija može samo da sanja.


Ali i pored velikog entuzijazma i njene naizgled nepresušne energije koju je ispoljavala u svojim misijama, Đavolina bi to teško izdržala da nije za sve to vreme imala snažan oslonac i bezrezervnu podršku u svojoj jačoj polovini.
 

Iako su i mediji i javnost bili ubeđeni da će se i ova Đavolinina ljubav završiti na isti način kao i sve prethodne, i da je to samo pitanje vremena, ona i Bred su ih demantovali svojom dugogodišnjom i stabilnom vezom bez ikakvih afera i skandala. Ispostavilo se da su njih dvoje savršen par koji se idealno razume i nadopunjuje i da su se u svemu pronašli, pa dele čak i iste strasti kao što je, na primer, strast prema oružju. Đavolina je, kao što znamo, još u ranoj mladosti počela kao kolekcionar hladnog oružja, da bi u zrelim godinama prešla i na vatreno započevši sa ovim hobijem u vreme snimanja Tomb Raidera, kada je otkupila puške i pištolje koji su korišćeni u ovom filmu.
 

A kakvu i koliko vrednu kolekciju naoružanja ona poseduje u svojoj kući, najbolje zna njen Bred jer je i sam pasionirani kolekcionar oružja uz koje je, kako je nedavno ispričao engleskom magazinu Live, odrastao: - Amerika je nastala na oružju, to je u našoj DNK.
 Zar je onda čudno što je svoju dragu za veridbu darivao 250000 $ vrednom streljanom, koju je izgradio na njihovom porodičnom imanju. A kako je njihova bliska prijateljica izjavila medijima da je za Đavolinu pucanje omiljena razonoda i snažan afrodizijak, onda možemo da pretpostavimo koliko je bila oduševljena ovim poklonom svog verenika. Ovu svoju pasiju brižni roditelji su preneli i na svoju decu kako bi ih još u najmlađim danima usmerili na pravi put svesni da sa vaspitanjem morate početi od najranijeg detinjstva ako želite da vam deca izrastu u odgovorne i plemenite ljude. 
 
Zbog snažnog tempa i intenziteta njenog ratnohučkaškog propagandnog rada zavijenog u oblandu humanitarnih i mirovnih misija, Đavolina je gotovo zapostavila svoju filmsku karijeru. Iako su joj i dalje nuđene role po njenom ukusu (kao što je bila ona u Wanted gde je po ko zna koji put bila plaćeni ubica, ili pak brižna majka koja je ceo život posvetila potrazi za nestalim detetom u filmu Changeling Klinta Istvuda, a koju mu je izgleda lično naručila), ona u zadnje dve godine nije ostvarila nijednu filmsku ulogu što je netipično za holivudsku zvezdu njenog ranga.
 
 
Ali njoj to nimalo ne smeta, naprotiv - ona mnogo više uživa u svojoj novoj roli koju mogu da dobiju samo oni koji su odabrani na najstrožem kastingu najelitnijeg i najizbirljivijeg žirija na svetu - u roli pr-a vladajuće elite i promoterke njihovih imperijalističkih ratova. To je uloga koju Đavolina igra sa mnogo više entuzijazma i posvećenosti i mnogo ubedljivije nego svoje filmske uloge, što je poznajući nju i njenu prošlost sasvim logično. Uostalom, i sama je nedavno izjavila za Glas Amerike: 
- Glumački posao je zabavan, ali moja interesovanja su spoljnopolitičke teme. Tu je moje srce. 
U skladu sa ovim, završavamo ovu romansiranu biografiju najčuvenije svetske chexploatatorke izvodom iz filmske kritike Rodžera Iberta za film Playing God u kojem je Đavolina igrala mafijašku ljubavnicu:
- Angelina Jolie finds a certain warmth in a kind of role that is usually hard and aggressive; to be a criminal's girlfriend.
 
                            
                             THE END